Στις 9 Αυγούστου 2020, έλαβαν χώρα οι προεδρικές εκλογές της Λευκορωσίας.  Η επίσημη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων βρήκε για ακόμη μια φορά νικητή τον επί 26 χρόνια πρόεδρο της χώρας, Αλεξάντερ Λουκασένκο, με το συντριπτικό ποσοστό του 80%. Παρ’ όλα αυτά, την ίδια νύχτα της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων, μαζικές διαδηλώσεις σημειώθηκαν στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Σε αυτές, οι διαδηλωτές τόνισαν ότι δεν αποδέχονταν την εγκυρότητα των εκλογικών αποτελεσμάτων και απαίτησαν την παραίτηση του προέδρου Λουκασένκο. Όμως, παρά τον ειρηνικό τους χαρακτήρα, οι διαδηλώσεις, οι οποίες συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό μέχρι και σήμερα, έτυχαν έντονης και βίαιης καταστολής. Συγκεκριμένα, μόνο στις πρώτες μέρες των διαδηλώσεων σημειώθηκαν πάνω από 7.000 συλλήψεις, ενώ υπήρξαν και 4 νεκροί. Παράλληλα, διάχυτες ήταν οι αναφορές για άκρατη αστυνομική βία εναντίον των διαδηλωτών, ενώ η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε βασανισμούς φυλακισμένων διαδηλωτών.

Πώς, όμως, μια συντριπτική «στα χαρτιά», εκλογική νίκη οδήγησε σε ένα τεράστιο κύμα αντιδράσεων; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα είναι απαραίτητο να γίνει μια παρουσίαση των δύο κύριων εκλογικών αντιπάλων, του Αλεξάντερ Λουκασένκο και της Σβετλάνα Τιχανόφσκαϊα.

Ο Πρόεδρος της Λευκορωσίας, Αλεξάντερ Λουκασενκο. Πήγη εικονας: DW

O Αλεξάντερ Λουκασένκο αποτελεί τον πρόεδρο της χώρας από το 1994 και μάλιστα είναι ο μόνος πρόεδρος που έχει εκλέξει ποτέ η Λευκορωσία, γεγονός που το έχει δώσει τον χαρακτηρισμό του «τελευταίου δικτάτορα της Ευρώπης». Στα 26 χρόνια προεδρίας του έχει ασκήσει σχεδόν απολυταρχική εξουσία και έχει δομήσει το οικονομικό μοντέλο της χώρας κατά τρόπο ο οποίος εξασφαλίζει την συνεχή επανεκλογή του. Πιο αναλυτικά, ενώ μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, οι περισσότερες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ ακολούθησαν το υπόδειγμα της ανοικτής αγοράς, η Λευκορωσία παρέμεινε κατά το κύριο μέρος της μια σοβιετικού τύπου οικονομία.  Τα μεγαλύτερα ΜΜΕ συνέχισαν να είναι κρατικά και τα κυριότερα εργοστάσια και ορυχεία της χώρας παρέμειναν υπό κρατικό έλεγχο. Με αυτό τον τρόπο ο Λουκασένκο δημιούργησε ένα σύστημα πατρωνίας  που στήριζε την εξουσία του, αλλά και ένα μεγάλο αριθμό υπαλλήλων, που βάσιζαν την εργασία τους στην παραμονή του στην εξουσία.

Βέβαια, αυτό το σύστημα εκτός από υποστηρικτές απέκλεισε αρκετούς πολίτες από αξιόλογες θέσεις στον κρατικό μηχανισμό και δημιούργησε αντιδράσεις κατά του προέδρου. Έτσι για την εξασφάλιση της παραμονής του στην εξουσία, ο Λουκασένκο κατέφυγε αρκετές φορές σε αντιδημοκρατικά μέτρα, όπως η φυλάκιση πολιτικών του αντιπάλων και η νοθεία των εκλογικών αποτελεσμάτων. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Σταθερότητα στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) ότι από την εκλογή του Λουκασένκο το 1994 δεν έχουν υπάρξει πλήρως δίκαιες εκλογές στη χώρα, κάτι που αντικατοπτρίστηκε και στις φετινές, για τις οποίες η Λευκορωσία δεν απέστειλε πρόσκληση στον ΟΑΣΕ, ώστε να τις εποπτεύσει.

η υποψήφια στις εκλογές, Σβετλανα Τιχανοφσκαϊα. Πηγή εικόνας: DW

Αντίπαλος του Λουκασένκο σε αυτές τις εκλογές ήταν η Σβετλάνα Τιχανόφσκαϊα, μια 37χρονη δασκάλα, χωρίς καμία προηγούμενη πολιτική εμπειρία. Εκμεταλλευόμενη το λαϊκό αίσθημα κατά του προέδρου, λόγω της σκληρής του άσκησης εξουσίας ανά τα χρόνια, αλλά και των λανθασμένων χειρισμών του στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας, κατόρθωσε να συγκεντρώσει πλήθος υποστηρικτών. Μοναδικό σημείο του προγράμματός της ήταν η υπόσχεση για την διεξαγωγή νέων και δίκαιων εκλογών, στις οποίες ο λαός της Λευκορωσίας θα αποφάσιζε δημοκρατικά και ελεύθερα για το μέλλον του.  Με την ανακοίνωση, όμως, των εκλογικών αποτελεσμάτων αναγκάστηκε να καταφύγει στην Λιθουανία, φοβούμενη για την ασφάλειά της. Από εκεί συνέχισε να καταφέρεται κατά του Λουκασένκο, τονίζοντας ότι δεν αποδέχεται την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων και καλώντας τον λαό να συνεχίσει να συμμετέχει στις μαζικές διαδηλώσεις μερικές εκ των οποίων άγγιξαν τα 200 χιλιάδες άτομα.

Τα γεγονότα αυτά, τα οποία μόνο φυσιολογικά δεν είναι σε μια λειτουργική δημοκρατία, έφεραν, όπως ήταν αναμενόμενο, την Λευκορωσία στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής και ειδησεογραφίας.

Από την μια, η Ε.Ε κατήγγειλε άμεσα την αδικαιολόγητη βία κατά των διαδηλωτών και κάλεσε την κυβέρνηση της Λευκορωσίας να σεβαστεί το δικαίωμα των πολιτών της στην ειρηνική διαμαρτυρία. Επιπλέον, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τόνισε ότι η Ε.Ε δεν αναγνωρίζει ως έγκυρα τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών της 9ης Αυγούστου, ενώ και το συμβούλιο των Υπουργών εξωτερικών αποφάσισε η Ε.Ε να προχωρήσει άμεσα σε κυρώσεις κατά προσώπων που είχαν καίριο ρόλο στη βία, καθώς και στη νοθεία των εκλογικών αποτελεσμάτων. Παρόμοια ήταν και η αντίδραση των Η.Π.Α.

 Από την άλλη, στο πλευρό του Λουκασένκο βρέθηκε από την πρώτη στιγμή η Ρωσία και ο ηγέτης της Βλαντιμίρ Πούτιν. Συγκεκριμένα, την επόμενη των εκλογών, ο Πούτιν, σε επιστολή του προς τον Λουκασένκο, τον συνεχάρη για την εκλογική του νίκη και προέβαλε την επιθυμία του για ακόμα πιο αυξημένη συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Επιπρόσθετα, σε δηλώσεις του τόνισε ότι είναι διατεθειμένος να αποστείλει στην Λευκορωσία, ρωσικές αστυνομικές δυνάμεις, ώστε να συνδράμουν στην καταστολή των διαδηλώσεων.

Συνοπτικά, η κατάσταση στην Λευκορωσία παραμένει ακόμα ρευστή, με τις διαδηλώσεις να βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη και να επιφέρουν κάποια αποτελέσματα, καθώς ο Λουκασένκο δήλωσε ότι είναι διατεθειμένος να προχωρήσει σε Συνταγματικές αλλαγές και να μοιραστεί την εξουσία, αρνούμενος όμως να την παραδώσει πλήρως. Το βέβαιο είναι ότι η διεθνής κοινότητα δεν πρέπει να μείνει άπραγη και να αφήσει την Λευκορωσία να βυθιστεί στο χάος της βίας και της απολυταρχίας.